Donkere wolken boven de Voorjaarsnota

Het college van burgemeester en wethouders van Den Haag presenteert waarschijnlijk volgende week de Voorjaarsnota. Naar verwachting staan daar sombere berichten in naar aanleiding van het onlangs gesloten Lenteakkoord met aangekondigde Rijksbezuinigingen.

Wethouder Sander Dekker (VVD, Financiën) zei vier weken geleden nog in deze krant dat hij naar aanleiding van het inmiddels geklapte Catshuisoverleg uitging van extra bezuinigingen van € 81 miljoen voor de stad met een kans van 90 procent dat dit gaat gebeuren. In het Lenteakkoord zijn de accenten wat verschoven, maar het beeld blijft somber.

Daarbij hangen nog andere donkere wolken boven het huishoudboekje van Den Haag. In de Voorjaarsnota zal blijken waar de gemeente zich op voorbereidt. De Tweede Kamer is deze week begonnen met het overleg over onderwerpen die controversieel moeten worden verklaard. Dat wil zeggen dat het demissionaire kabinet-Rutte daar niet verder mee mag gaan. Daarin zitten een aantal voor gemeenten belangrijke zaken.

Wet werken naar vermogen

Vooral op het sociale terrein kunnen harde klappen vallen. De Wet werken naar vermogen, bijvoorbeeld. Dat is de wet waarmee het demissionaire kabinet verschillende wetten, zoals de bijstand, sociale werkvoorziening en de uitkering wilde samenvoegen, staat op de nominatie. Deze wet zou volgend jaar Rijksbreed al € 500 miljoen aan besparingen op moeten leveren. Als die nu niet doorgaat, ontstaat er een nieuw gat in de begroting.

Daarnaast dreigt nog uitstel van de Wet maatschappelijke ondersteuning waar ook de AWBZ begeleiding ondergebracht gaat worden bij gemeenten. Op dit vlak zijn ook extra bezuinigingen te verwachten die de gemeente direct raken. Een ander onderwerp is de jeugdzorg. Het kabinet was bezig om de verantwoordelijkheid hiervoor bij gemeenten te leggen en ook Den Haag heeft dat al voortvarend opgepakt. Uitstel, of zelfs afstel van deze nieuwe koers kan voor aanvullende lasten zorgen.

Overigens wil de woordvoerder van Dekker geen uitspraken doen welke wetten er eventueel controversieel verklaard moeten worden en welke niet. “Wij maken daar geen lijstje van, dat is geheel en al aan de Tweede Kamer”. Of de wethouder wellicht nog een telefoontje heeft gewaagd aan zijn politieke vrienden in de Kamer kon ze niet zeggen. “Daar ga ik niet over en dat zal hij mij vast niet vertellen”. De Tweede Kamer stelt de lijst controversiële onderwerpen vast op 29 mei.

Gemeentefonds

De Voorjaarsnota van de gemeente zal nog veel onzekerheden bevatten. Het Rijk heeft namelijk vanwege de uitwerking van het Lenteakkoord en de vaststelling van de Tweede Kamer van de lijst controversiële onderwerpen besloten dat de meicirculaire voor het gemeentefonds, één van de inkomstenbronnen van de gemeente is uitgesteld tot juni. Tot die tijd blijft er onzekerheid over welke gevolgen de landelijke bezuinigingen van het Lenteakkoord en de opschorting van wetten heeft voor de gemeente.

Miljoenentekort dreigt voor uitvoering bijstand

De gemeente Den Haag komt dit jaar mogelijk € 15 tot € 20 miljoen tekort voor de uitvoering van de bijstand. Wethouder Henk Kool (PvdA, Sociale Zaken) gaat hierover nog met demissionair minister Donner van Sociale Zaken in gevecht.

De wethouder is verplicht bijstand te verstrekken aan mensen die daar recht op hebben. Donner kondigde deze zomer aan dat hij €450 miljoen gaat korten op de bijstand. Hij baseerde dit besluit op cijfers van het Centraal Planbureau en de verwachting dat de werkgelegenheid weer aantrekt. De gemeenten Amsterdam, Rotterdam, Den Haag, Utrecht, de Drechtsteden en Eindhoven twijfelden aan de cijfers en schakelden onderzoeksbureau APE in.

Volgens APE gebruikt het ministerie van Sociale Zaken een rekenmethode voor het toekennen van bijstandsgeld, die niet werkt in tijden van economische crisis. Bovendien zouden de rekenmodellen van het CPB niet actueel zijn. Volgens Kool worden steden extra hard getroffen, omdat daar veel jeugd zit en juist bij die groep de werkloosheid hoog is.

Tekort
Uit het onderzoek bleek verder dat gemeenten over het jaar 2010 € 386 miljoen tekort komen voor de bijstand als Donner de daad bij het woord voegt. “Hiervan is ongeveer vijf procent voor Den Haag, wat neerkomt op een tekort van € 15 tot € 20 miljoen. Ik ben toch verplicht de uitkeringen te verstrekken, dus ik zal het uit de lengte of de breedte moeten halen”.

Als Kool het gevecht met Donner verliest, moet hij zoals hij zelf zegt bij collega’s te biecht. “Maar die zeggen dan dat ik het in mijn eigen portefeuille moet oplossen. Ik heb niet zoveel middelen. Ik mag eventueel nog een deeltje van het re-integratiebudget aanwenden, maar dat is beperkt. Het betekent dat ik nog minder kan doen aan armoedebeleid”. Kool heeft in de zomer al bij zijn collega’s laten weten dat er een risico is dat meer geld bij de bijstand moet.

“Ik kan me niet voorstellen dat Donner deze discussie gaat afwenden op de allerzwaksten in deze samenleving. De hoogte van de bijstand is wettelijk bepaald en niet betalen is geen optie. Ik ben wethouder en wordt geacht de wet uit te voeren. Ik moet gaan schrapen in mijn eigen beleid, maar ik zal tot het gaatje gaan om Donner van mijn gelijk te overtuigen”.

Inleidende beschietingen
De twee komen elkaar regelmatig tegen. Zo zagen ze elkaar bij het ondernemersontbijt, traditioneel de dag na Prinsjesdag. “Tijd voor wat inleidende beschietingen”, aldus Kool. Op 30 september zitten de twee weer bij elkaar, als Donner met de gemeenten over het bijstandsbudget verder praat. Dan moet blijken of Donner na bestudering van de cijfers en het rapport van APE tot andere inzichten is gekomen over zijn korting op de bijstand.