Bewoners medeverantwoordelijk voor krachtwijkenaanpak

De gemeente Den Haag bezuinigt niet op de aanpak van krachtwijken. Ondanks dat het Rijk de geldkraan dichtdraait, gaat de gemeente door. De tweede fase krachtwijkenaanpak verwacht meer van bewoners en heeft speciale aandacht voor de Schilderswijk.

Wethouder Marnix Norder (PvdA, stadsontwikkeling) heeft geen goed woord over voor de bezuinigingen op de krachtwijken door de Rijksoverheid, ondanks eerdere beloften van tien jaar steun. “Waar wij niets bezuinigen heeft het Rijk er niets meer voor over. Dit is een contractbreuk die zijn weerga niet kent”. Ondanks alle bezuinigingen is Norder er trots op dat Den Haag als enige grote stad €0,- bezuinigt op de krachtwijken.

Nieuwe accenten

In de tweede fase is de Schilderswijk verheven tot apart onderwerp. “Waar je in de andere drie krachtwijken, Zuidwest, Rivierenbuurt/Spoorwijk en Transvaal vooruitgang ziet, blijft de Schilderswijk achter”. Norder wil kijken of hij met het Rijk hierover afspraken kan maken. Het Rijk biedt namelijk al hulp aan Rotterdam-Zuid, Norder wil hetzelfde voor de Schilderswijk.

Daarnaast blijven de oude pijlers: schoon, jongeren en onderwijs, aan het werk en de wijkeconomie in de tweede fase overeind. Maar wel met meer verantwoordelijkheid van bewoners, ondernemers en scholen. Scholen gaan de ‘snoeproutes’ schoonhouden, de wandelwegen van openbaar vervoer naar school waar veel snoepwikkels op straat belanden.

Meewerken

Van bewoners wordt ook meer gevraagd dan het meedenken in de eerste fase. Wie niet meewerkt aan hulp, het vinden van een baan, of aan het schoonhouden van de buurt loopt het risico op een sanctie, bijvoorbeeld korting op de uitkering. “Op de bank zitten is geen optie meer”. De wethouder start een experiment met 20 blokken in de vier wijken. Hij wil bewoners daar verantwoordelijk maken voor het schoonhouden van hun directe omgeving. Zij krijgen een rechtstreeks nummer naar een speciaal serviceteam waar zij bijvoorbeeld groot zwerfvuil als een matras rond ondergrondse containers kunnen melden. “En als zij weten wie die matras daar heeft neergelegd, mogen ze dat ook vertellen. De gemeente gaat erop af, ruimt de troep op en als bekend dan gaan we bij de dader langs om een boete te innen”.

 15 Miljoen

Voor de tweede fase zijn de activiteiten van de afgelopen vier jaar tegen het licht gehouden. Daaruit bleek dat met het stoppen van projecten die weinig opleveren en restanten uit afgeronde projecten €15 miljoen vrij komt voor de tweede fase. Een deel hiervan komt uit afgeronde projecten die goedkoper konen, zoals de Paul Krugerlaan, of die niet werkten, zoals met meer communicatie bewoners betrokken krijgen bij hun wijk.

Prestatieafspraken

Norder en de woningcorporaties gaan ‘full swing’ door met de wijkenaanpak. Een deel daarvan is eerder opgenomen in nieuwe prestatieafspraken die deze week met corporaties zijn gesloten. Naast productieafspraken over aantallen woningen in goedkope en middensegment is extra ingezet op het verbeteren van de woonomgeving van huurders door bestrijding van woonoverlast, onderhoud van de woningen en het verduurzamen van de woningvoorraad. Daarnaast zijn maatregelen tegen scheefwonen, huisvesting voor arbeidsmigranten en het wonen voor kwetsbare groepen opgenomen.

Geld voor Haagse karakteristieke gebouwen

De ministers Eberhard van der Laan (PvdA, Wonen, Wijken en Integratie) en Ronald Plasterk (PvdA, Onderwijs, Cultuur en Wetenschap) hebben vier Haagse projecten ruim zeven ton gegeven. Het gaat om een bijdrage aan de herontwikkeling van karakteristieke gebouwen in krachtwijken.

De bewindslieden willen met het geld kenmerkende gebouwen of gebieden in de krachtwijken ondersteunen, zodat die als kenmerkend voor de buurt behouden blijven. Drie projecten in Den Haag Zuidwest krijgen geld, namelijk het Urbancentre/jeugdherberg ofwel jongerencentrum, het centrum voor kunst en cultuur aan de Zuidlarenstraat met dependance van het Koorenhuis en Kerk en Klooster. Deze drie projecten krijgen ieder € 200.000,­-. Het gebouw van de voormalige bierbrouwerij De Drie Hoefijzers in Stationsbuurt/Rivierenwijk krijgt € 130.500,-.

Van de 59 projecten die door gemeenten zijn ingediend, krijgen in totaal 28 een bijdrage. De voorstellen die werden ingediend voor de regeling  behelzen de herbestemming van bijvoorbeeld oude elektriciteitscentrales en schoolgebouwen. De rijksbijdragen worden op 3 september definitief vastgesteld als de ministers en de wethouders een bijlage bij de afspraken over de wijkenaanpak ondertekenen.

Ministers bezoeken krachtwijken

Minister Eberhard van der Laan (PvdA, Wonen, Wijken en Integratie) en Guusje ter Horst (PvdA, Binnenlandse Zaken) bezochten deze week de Haagse Krachtwijken. Ter Horst liep door Laak en liet zich informeren over de veiligheid op straat. Van der Laan werd rondgeleid door Zuidwest.

Het bezoek van Ter Horst was zonder Haagse bestuurders, op haar eigen verzoek. Van der Laan kreeg gezelschap van de vier krachtwijkwethouders, Marnix Norder (PvdA, bouwen en Wonen), Sander Dekker (VVD, Onderwijs, Jeugdzaken en Sport), Henk Kool (PvdA, Sociale zaken, Werkgelegenheid en Economie) en Bert van Alphen (GroenLinks, Welzijn, Volksgezondheid en Emancipatie).

Het bezoek begon met een toelichting op de voortgang van de aanpak in de Haagse krachtwijken, daarna kreeg de minister uitleg over het geplande topsportcentrum in het Zuiderpark. In tuktuks ging het gezelschap naar het nieuwe stadsdeelkantoor aan de Leyweg, nu nog een bouwput. Norder legde het belang voor de wijk uit. “Een kantine komt er niet in. Daar moesten de ambtenaren even aan wennen, maar ze moeten echt buiten hun broodje halen. Dat is goed voor de buurt”.

In de basisschool de Krullevaar volgde een ceremonieel deel van het bezoek: het ondertekenen van een akkoord tussen de gemeente Den Haag, het Rijk, de Haagse schoolbesturen en corporaties voor zes Brede Buurtscholen Plus en drie Brede Buurtzones. De scholen geven extra les en organiseren andere activiteiten. “Dat was geen gemakkelijk proces”, zegt wethouder Dekker. “We hebben eerst sterk onderhandeld met corporaties, toen met de scholen, best ingewikkeld”.

Daarna toog het gezelschap naar de Ottenrade, waar afgelopen week de met bewoners opgeknapte binnentuin werd opgeleverd. Woningcorporatie Vestia heeft enkele panden in bezit, zwengelt de Vereniging van Eigenaren aan en stimuleert bewonersinitiatieven om nieuwe verloedering te voorkomen.

De minister stelde af en toe kritische vragen, zoals “wat gebeurt er met de mensen die na sloop en herbouw niet terug kunnen?” Hij vond het ongelooflijk dat er geen havo/vwo-school meer in de buurt was. Dekker hoopt aan het eind van het jaar de onderhandelingen te hebben afgerond voor de vestiging van een nieuwe school in het oude stadsdeelkantoor.

Het jaar van de Haagse krachtwijk

Het Haags gemeentebestuur wil dit jaar resultaten boeken op het gebied van de krachtwijken. In Transvaal, de Schilderswijk, Den Haag Zuidwest en de Stationsbuurt/Rivierenbuurt moeten verbeteringen snel zichtbaar zijn, in ieder geval voor de verkiezingen van maart 2010.

Afgelopen week kwamen liefst twee bewindslieden kijken in de Haagse krachtwijken. Het bezoek van wijkminister Eberhard van der Laan werd aangegrepen om het akkoord van diverse partijen over  de Brede Buurtscholen Plus te ondertekenen. Hij werd begeleid door de vier krachtwijkwethouders.

Begin dit jaar opende staatssecretaris Marja van Bijsterveldt van onderwijs al de zaterdagschool in het Nova-college. Dat is zo succesvol dat waarschijnlijk komende zomer al de door directeur Kars Veling gedroomde zomerschool er komt. Mijlpalen voor wethouder Sander Dekker (VVD, Onderwijs, Jeugdzaken en Sport). Hij hoopt daarbij dit jaar nog het begin van het topsportcentrum in het Zuiderpark en de komst van een havo/vwo-school in Zuidwest te realiseren. Verder gaat in juni de eerste van 2285 ondergrondse vuilcontainer de grond in. Voor de plaatsing van de vuilcontainers in alle krachtwijken is €30 miljoen beschikbaar en binnen twee jaar moeten ze zijn geplaatst.

Dit jaar moeten achttien van de 77 projecten voor de krachtwijken zijn opgestart. De projecten variëren van concrete acties, zoals de ondergrondse afvalbakken, een bedrijfsverzamelgebouw aan de Paul Krugerlaan en een Ondernemingshuis aan de Vaillantlaan tot het aanpakken van overlast door jongeren. Voor de aanpak van de krachtwijken is tien jaar uitgetrokken.

‘Gerichte aandacht beste medicijn voor probleemwijken’

WIE Annet Bertram, 49 jaar, getrouwd met Kees, twee dochters
OPLEIDING Sociologie en Rechten aan de Technische Universiteit Delft
VORIGE BAAN Directeur-generaal Wonen, ministerie van VROM
HUIDIGE BAAN Gemeentesecretaris Den Haag

De probleemwijken zijn een hardnekkig probleem en prioriteit van het kabinet. Annet Bertram stond aan de wieg van adoptiewijken en past dit nu ook toe in de krachtwijken in Den Haag.

De klok tikt door voor de probleemwijken. Over acht jaar moeten ze in alle opzichten bloeien. Annet Bertram, gemeentesecretaris in Den Haag, heeft de hulp ingeroepen van vier bewindslieden. ‘Het helpt echt als je een directe lijn hebt naar de bestuurlijke top.’

Tekst Elske Koopman
Beeld Arenda Oomen

Sinds haar studie sociologie interesseerde Annet Bertram (49), gemeentesecretaris van de gemeente Den Haag, zich al voor probleemwijken. Zij deed onderzoek in een stadsvernieuwingswijk, wijdde haar scriptie eraan, maar wilde meer van de problematiek weten. Ze plakte er een studie rechten aan vast, om meer te weten over volkshuisvestingsrecht. In 1985 kreeg ze een baan bij het ministerie van VROM en na verschillende functies werd zij in 2002 directeur-generaal Wonen. Vijf jaar later koos ze voor een baan bij de gemeente Den Haag, waar vier van de veertig Vogelaarwijken liggen: Schilderswijk, Stationsbuurt, Transvaal en Zuidwest.

Je bent één van de architecten van de adoptiewijken.
Lacht… ‘Ja, en hoe kwam dat… Ik was net directeur-generaal en Calvinist genoeg om te zeggen dat als iets niets oplevert, het anders moet. Je moet een goed onderbouwd verhaal hebben. Aantonen wat de slechtste wijken zijn en weten dat het wat oplevert als je er geld instopt. We hebben twee jaar onderzoek gedaan en een methodiek ontwikkeld waar ik, samen met mijn collega’s bij Financiën en Léon van Halder, toenmalig directeur-generaal Grotestedenbeleid en mijn opvolger bij VROM, helemaal achter stonden. We hebben toen adoptie bedacht.’

Hoe gaat dat?
‘We hebben adoptieteams voor de wijken samengesteld, dwars door de kokers heen. Daarin zaten wethouders uit de stad zelf, een bewindspersoon, een onafhankelijk deskundige en een topambtenaar met verschillende achtergronden. De opdracht was simpel: laat partijen vertellen waar ze tegenaan lopen en probeer daar wat aan te doen in regelgeving, bijvoorbeeld. De betrokken directeuren-generaal overlegden elke zes weken over de vorderingen. Ik had mezelf twee wijken toebedeeld: Overtoomse veld in Amsterdam waar de Ru Parée school wordt omgevormd tot Community Center met allerlei activiteiten. Mijn adoptieminister was toen Gerrit Zalm van Financiën. In Utrecht-Overvecht begeleidden we, met toenmalig minister Aart-Jan de Geus van Sociale Zaken en wethouder Rinda den Besten, onder meer een autopimpbedrijf waar tien tot twintig jongeren werden opgeleid die echt niet vooruit kwamen, geen lieverdjes.’

Kom je daar nog wel eens?
‘Ik ben nog voorzitter bij de vergaderingen over de Ru Paréeschool en dat Community Center komt er. Wouter Bos zet zich daar ook voor in. De man uit Utrecht belt me nog regelmatig voor advies en toevallig was ik daar pas nog.’

Er was wel kritiek op het woord adoptie en de actiefste begeleiders bereikten het meest.
‘Dat is zo. Ik heb zelf het hele project laten begeleiden door onderzoekers. Je hebt mensen nodig die op onorthodoxe manier willen sjouwen. In sommige groepen ontbrak de chemie. Na dit project wilde ik ook echt bij een gemeente werken, om in de praktijk dwars door de kokers te kijken. Ik heb ervan geleerd en de aanbevelingen toegepast in Den Haag.’

Welke?
Je moet je richten op het echte probleem. Geen carrousel van dertig projecten van een bezoek bij 75-plussers tot het opknappen van de markt. En de gemeentetop moet in de wijk zitten, omdat je anders niet door de regels en kaders komt. Je moet snel contact kunnen leggen met meerdere ministeries, want het probleem zit niet op één onderwerp. Ik heb echt twaalf hulpverleners per gezin gezien, we willen naar één gezinscoach en met verschillende instanties gaat dat niet zomaar. Je hebt de juiste connecties nodig om dat te bereiken. In feite heeft die autopimpman dat met mij.’

Dus alle vertrouwen in adoptie?
‘Het helpt… het helpt echt.’

Hoe heb je dat toegepast in de vier Haagse krachtwijken?
‘We hebben eerst wijkplannen gemaakt. Het college van burgemeester en wethouders zei bij het begin al dat als er vier dezelfde plannen lagen, er iets niet klopt. De wijken zijn te verschillend. We hebben vijf pijlers benoemd waar we ons op richten: Schoon, heel en veilig, Jongeren en gezondheid, Multiprobleemgezinnen, Werk, inburgering en wijkeconomie en Leefbaar wonen. We hebben vier wethouders uit het college bereid gevonden om koplopers te zijn en de kar te trekken, maar het hele college doet natuurlijk mee. Samen met de betrokken directeuren vorm ik een ontstoppersteam, dat snel problemen op kan lossen. In de wijken zitten teams met mensen van verschillende achtergronden met een directe lijn naar de gemeentetop.’

Maar ook dit keer zijn er bewindslieden in het spel.
‘We hebben bewindspersonen gekoppeld aan businesscases. Staatssecretaris Marja van Bijsterveldt van onderwijs begeleidt het 7/24 project op het Novacollege, waar jongeren en ouders zeven dagen per week een activiteitenprogramma krijgen aangeboden, zodat ze niet buiten de boot vallen. Ernst Hirsch Ballin, minister van Justitie, begeleidt het veiligheidsonderdeel, staatssecretaris van Economische Zaken Frank Heemskerk begeleidt de economische ontwikkeling van Transvaal en Ab Klink, minister van Volksgezondheid, heeft het gezondheidsprogramma onder zijn hoede. Een coalitie met zorgverzekeraars en zorginstellingen zet zich in voor preventie. We willen mensen in beweging krijgen en anticiperen op specifieke ziektes, zoals suikerziekte bij Hindostanen. Het is handig als je de departementen achter je hebt staan’

Is adoptie het middel tegen de kwaal probleemwijken?
‘Niet de adoptie, wel de gerichte aandacht op de wijk. Kars Veling van het Novacollege wilde alleen meedoen met steun van gemeente en Rijk, omdat hij tegen veel regels opliep. De bereidheid van de overheid om mee te doen, geeft mensen energie.’

Horen probleemwijken niet gewoon bij Nederland?
‘Ja, natuurlijk. Maar dat betekent niet dat je een hek erom moet zetten en klaar.’

Ben je bang dat na de opknapbeurt omliggende wijken problemen krijgen?
‘Ah, het waterbedeffect. Nee. We beginnen bij de wijken waar het om gaat. Daar bouwen we kennis op die we later in andere wijken kunnen gebruiken. We hebben nu dertig miljoen uitgetrokken voor 2.200 ondergrondse vuilcontainers in de krachtwijken, maar de bedoeling is dat ze in de hele stad komen. Pieter Winsemius (oud-minister van VROM, EK) zei eens: als een huis in brand staat, begin je toch niet met het afblussen van de panden eromheen. Dan begin je bij de brand. Mooie beeldspraak vind ik dat.’

Kunnen andere gemeenten leren van de Haagse aanpak?
‘Poeh. Het staat nog wel in de kinderschoenen. Ik hoop wel dat we in de loop van dit jaar ervaringen kunnen uitwisselen over de wijken. Deze maand moet de aanpak echt op stoom komen en dit jaar moeten we resultaten boeken, vindt het college.’

Het is ook het laatste jaar voor de gemeenteraadsverkiezingen van 2010.
‘Daarom.’

Is er al wat gebeurd in de krachtwijken?
‘Eind deze maand begint het Novacollege met de zaterdagschool, met activiteiten voor de jeugd. We zijn ver met de gezincoaches en met het instellen van een Veiligheidshuis, een samenwerkingsverband voor een veiliger stad. De eerste ondergrondse container gaat hopelijk dit kwartaal de grond in. Tijdens een speciale participatietop deed het bedrijfsleven toezeggingen. Ballast Nedam betrekt de jeugd in een renovatie- en reparatiewerkplaats in Transvaal en Albert Heijn opent filialen in alle krachtwijken.’

Hoe ziet de toekomst van de wijken eruit?
‘Dit soort processen hebben wel tien jaar nodig. In Den Haag zie ik al beweging. Partijen willen ervoor gaan en dat moeten we vasthouden. Als het ons lukt voor de komst van een nieuw kabinet resultaten te laten zien, maken we een kans. Je moet het wel samen goed doen. Niet iedereen kan onconventioneel doorsjouwen en risico’s nemen.’

En de toekomst van Annet Bertram?
Ik heb heel bewust voor deze baan gekozen. Mijn takenpakket is breder dan de krachtwijken en gaat ook over Den Haag internationale stad en de gemeentelijke organisatie. Je gaat pas weg als je klaar bent.’